We kunnen het niet alleen

Voor de nieuwe interviewreeks van Mentaal Gezond Zuid-Limburg beginnen we bij Iris Nowak-Maes. Zij is Zorgdirecteur bij Mondriaan. Vanuit haar rol is zij betrokken bij het regionale transformatieplan dat zich richt op één duidelijke ambitie: samen de wachttijden in de ggz verkorten en inwoners sneller de juiste hulp bieden.

“Het is eigenlijk al een langere tijd nodig,” zegt Iris. “De wachtlijsten zijn te lang. En we hebben gezien dat je dit als individuele organisatie niet kunt oplossen. Zodra het bij één organisatie beter gaat, verplaatst het probleem zich.”

Regionale samenwerking als sleutel

Iris zit namens Mondriaan aan de bestuurlijke tafel van het regionale samenwerkingsverband. Daarnaast maakt zij deel uit van het kernteam dat de plannen bewaakt en toetst: blijven we doen wat we hebben afgesproken? En vooral: draagt het bij aan betere zorg voor de inwoner?

“De problemen van mensen raken vaak meerdere delen van hun leven,” legt ze uit. “Mentale klachten staan zelden op zichzelf. Denk aan schulden, eenzaamheid of woonproblemen. Dat vraagt om samenwerking met gemeenten, huisartsen en andere partners. Alleen samen kunnen we de juiste professional op het juiste moment inzetten.”

In Zuid-Limburg zijn er bovendien steeds meer ouderen. “Dat maakt het nóg belangrijker om slim samen te werken. We moeten voorkomen dat we dingen dubbel doen, terwijl de druk op het personeel juist toeneemt.”

Het verkennend gesprek: de juiste vraag achter de vraag

Een belangrijk onderdeel in het transformatieplan is het verkennend gesprek. Inmiddels is er een evaluatie geweest van de eerste 500 gesprekken.

“Wat we zien, is dat een deel van de hulpvragen uiteindelijk geen ggz-zorgvraag blijkt te zijn,” vertelt Iris. “Soms ligt de kern van het probleem in wat er speelt in iemands dagelijks leven en is begeleiding nodig vanuit het sociaal domein. Of kan iemand – met ondersteuning van een naaste – zelf stappen zetten.”

Binnen Mondriaan wordt hier op ingespeeld met zogeheten verkennende gesprekken light. “We benaderen actief mensen op de wachtlijst om samen opnieuw te kijken: wat is er nu echt nodig? Bij de cliëntbespreking schuift vervolgens ook iemand uit het sociaal domein aan. Zo kunnen we sneller bepalen of er misschien een andere, beter passende route is.”

Dat vraagt om een andere manier van kijken. Niet alleen: “Welke diagnose past hierbij?” Maar ook: “Wat gebeurt er in het leven van deze persoon en wat is nu écht nodig?”

“Het is een maatschappelijke verandering,” zegt Iris. “In de ggz is herstel geen eenrichtingsverkeer waarbij de dokter het oplost. Eigen regie en betrokkenheid van de omgeving zijn essentieel. Dat vraagt iets van inwoners, maar ook van professionals.”

Sneller passende zorg en anders organiseren

Om wachttijden verder terug te dringen, werkt Mondriaan ook aan andere vormen van zorg.

“Zo ontwikkelen we een kortdurend groepsaanbod dat niet meer alleen op één diagnose is gericht,” vertelt Iris. “Hierdoor kunnen mensen sneller starten met een behandeling die past bij hun klachten.”

Ook binnen de polikliniek voor volwassenen is er veel veranderd. “We hebben de vaste indeling in zorgprogramma’s losgelaten. Dat geeft ons meer ruimte om in te spelen op de vaak complexe problematiek van patiënten. Het maakt de zorg flexibeler en helpt om behandeltrajecten korter en effectiever te maken.”

Daarnaast zet Mondriaan in op digitalisering. “We kijken hoe we e-health en hybride behandelingen beter kunnen inzetten, zodat zorg efficiënter wordt. Ook onderzoeken we hoe AI kan helpen om administratieve lasten voor medewerkers te verminderen.”

Een cultuurverandering binnen organisaties

Die andere manier van werken is niet vanzelfsprekend. Veel professionals zijn jarenlang opgeleid vanuit een medisch model, gericht op diagnostiek en behandeling.

“Dat nieuwe gesprek voeren is spannend,” erkent Iris. “Je moet soms je eigen bril even afzetten. En dat vraagt lef. Als bestuur en management moeten we medewerkers helpen om zich daar comfortabel in te voelen.”

Ze ziet dat deze ontwikkeling stap voor stap groeit. “Het is onderdeel van een bredere beweging binnen de organisatie. Tegelijk vraagt het de komende tijd ook om gerichte aandacht om het echt verder te brengen.”

Daarnaast vraagt het ook bestuurlijke afstemming. “Interne organisatiedoelen moeten in lijn zijn met de regionale ambitie. Als belangen haaks op elkaar staan, wordt het lastig. Gelukkig groeit het onderlinge vertrouwen. We waren in Zuid-Limburg al vóór de landelijke plannen samen onderweg.”

Hoe ziet het er over drie jaar uit?

Idealiter zijn de wachttijden dan sterk verkort. Maar misschien nog belangrijker: inwoners weten eerder waar ze terechtkunnen.

“Dat iemand denkt: wacht eens even, ik kan hier in de wijk binnenlopen. Of ik kan online informatie vinden. Dat de route helder is, ook voor huisartsen,” zegt Iris. “En dat mensen zich gehoord voelen. Minder van het kastje naar de muur. Minder acht keer hetzelfde verhaal vertellen.”

Volgens haar zit de grootste winst in vertrouwen:

“Als iemand vier weken wacht, maar wél op de juiste plek terechtkomt en zich serieus genomen voelt, dan is dat anders dan wachten zonder perspectief.”

Voor en mét inwoners

Iris benadrukt dat het uiteindelijk om de inwoner gaat. Daarom is de samenwerking met Burgerkracht belangrijk. Hoe ervaren inwoners deze beweging? En hoe vergroten we samen de eigen regie en betrokkenheid van de omgeving?

“Als deze samenwerking echt slaagt,” besluit ze, “dan voelt de inwoner zich sneller gehoord, sneller op de juiste plek en groeit het vertrouwen in de hulpverlening. Dat zou een hele mooie uitkomst zijn.”

Wat andere organisaties al doen?

Iris geeft graag het stokje over aan Sasja Spiertz, Transitiemanager bij MET ggz, vanaf het eerste uur betrokken bij de ontwikkeling van het Uniform Instroommodel.

Wat doet MET ggz al aan het verkorten van de wachttijden?