Het maakt ontzettend veel uit bij wie een patiënt om hulp vraagt. En dat zou eigenlijk niet zo moeten zijn

Huisarts Diederd Kronjee over acht jaar samenwerken rond mentale gezondheid in de wijk

In de wijk Baandert in Sittard begon een huisartsenpraktijk al rond 2018 met een andere manier van werken rond mentale gezondheid. De praktijk bracht partijen uit de wijk bij elkaar om samen naar de hulpvraag van patiënten te kijken. Die ervaringen hebben bijgedragen aan de manier van werken die we nu kennen van het DOCO en het verkennend gesprek. We spraken met huisarts Diederd Kronjee over hoe het begon, wat hij onderweg heeft geleerd en waar hij naartoe wil.

Wie ben je en hoe ben je hierbij betrokken geraakt?

“Ik ben praktijkhoudend huisarts in een groepspraktijk in de Baandert, in Sittard. Mijn interesse in de geestelijke gezondheidszorg bestaat al sinds mijn studie geneeskunde. Rond 2018 zijn we als praktijk begonnen met het uitnodigen van partijen om samen na te denken over een netwerk. Aan tafel zaten onder anderen Zuyderland GGZ, het sociaal domein, het knooppunt informele zorg, de ambulante begeleiding en Levanto. Later raakte ook een manager van Zuyderland GGZ betrokken, en die heeft onze aanpak in de regio verder uitgerold. Zo zijn het DOCO en het verkennend gesprek ontstaan: twee onderdelen die nu ook door andere huisartsenpraktijken worden gebruikt.”

Wat was voor jullie de aanleiding om het anders te gaan doen?

“We wilden meer in de wijk organiseren. Er waren veel partijen betrokken bij de gezondheid van onze patiënten, maar we wisten niet goed wie dat allemaal waren en wat ze deden. Daarom organiseerden we een grote bijeenkomst in het gemeenschapshuis.

Ik begeleidde daar een tafel met allerlei disciplines uit de wijk, en we bespraken een verzonnen casus. Een psychiater zei: ‘Deze man heeft een depressieve stoornis, hij hoort thuis in de GGZ.’ Naast hem zat iemand van het maatschappelijk werk. Die zei: ‘Volgens mij valt er nog veel te halen uit zijn sociale netwerk. Eenzaamheid is waarschijnlijk een belangrijk deel van zijn klachten.’ Toen dacht ik: het maakt ontzettend veel uit bij wie een patiënt om hulp vraagt. En dat zou eigenlijk niet zo moeten zijn.

Voor veel mensen is het logisch om met hun problemen naar de huisarts te gaan. Maar dan word je al snel een medisch geval. Je wordt volgens de richtlijnen behandeld, en op het gebied van de GGZ is er altijd wel iets te vinden. Dat wilde ik anders organiseren.”

Deed iedereen meteen enthousiast mee?

“Nee, niet iedereen. Sommige mensen zeiden: ‘Ik heb mijn eigen expertise, en als een patiënt om hulp vraagt, zet ik die in. Dat gaat gewoon goed.’ Dat klopt natuurlijk ook. Niet iedereen was meteen bereid om samen breder te kijken. In het begin was het ook echt zoeken naar mensen die aan het overleg wilden én konden meedoen.

Waarom zijn jullie toch doorgegaan?

“Omdat de mensen die betrokken waren ervan overtuigd waren dat het de juiste weg was. Wie zich minder betrokken voelde, haakte vanzelf af. Wie erin geloofde, bleef. Er zit nog steeds iemand van Zuyderland GGZ in ons overleg die er vanaf dag één bij is. Die heeft altijd in deze manier van werken geloofd. We hadden ook geen data of wetenschappelijk onderzoek om op te bouwen. We konden alleen zeggen: zo denken wij dat het goed is.”

Waar schuurde de samenwerking?

“Het eerste dat me te binnen schiet: de bijeenkomsten waren in het begin bij ons in de praktijk. Daardoor waren het meestal de huisarts en de praktijkondersteuner GGZ die een casus inbrachten en de anderen om advies vroegen. We zeiden vanaf het begin dat het niet zo zou moeten zijn. Andere partijen krijgen ook situaties waarbij zij vinden dat anderen moeten meekijken. Toch duurde het lang voordat zij zelf casussen inbrachten. Inmiddels komen we bijeen in een ruimte van het maatschappelijk werk.

Het tweede punt is taal. Hulpverleners uit de GGZ en de huisartsenpraktijk gebruiken veel medische termen. Voor mensen uit de informele zorg en het sociaal domein kan dat indruk maken. Bovendien leg je met een medische term iemand meteen vast: je hebt direct een diagnose of een mogelijke behandeling. Maar je moet juist breed blijven kijken. Dat hebben we echt moeten leren. Inmiddels gebruiken we geen diagnoses meer. We beschrijven het probleem.”

Is dat voor een huisarts moeilijk?

“Minder moeilijk dan voor de GGZ, denk ik. Een huisarts is al gewend om bij de klachten te blijven. Bij kleine kwalen stel je soms een diagnose, maar verder stel je dat zo lang mogelijk uit. Toch heb ik hierdoor wel geleerd om ook in de spreekkamer weg te blijven van diagnoses. Ik vraag de patiënt vooral: wat is er precies aan de hand? Hoe verklaar je het zelf? En wat wil je bereiken met hulp? Dat is voor huisartsen niet helemaal nieuw. Samen met de patiënt beslissen hoort al lang bij het vak. De tijd dat de dokter alleen vertelde wat er moest gebeuren, ligt ver achter ons. Maar door deze manier van werken voer je dat gesprek makkelijker.”

Wat hebben huisartsen eraan om zo te werken?

“Ik merk niet dat het veel meer werk is. Je doet het anders, maar niet méér.

Wat wel helpt, is dat je een netwerk hebt. Er staan verschillende hulpverleners om de patiënt heen die elkaar weten te vinden en elkaar regelmatig zien. Het is prettig om iemand bij Zuyderland GGZ echt te kennen, en niet alleen van de telefoon.”

Hebben jullie ook samen trainingen gevolgd?

“In de eerste jaren wel. We wilden het overleg professioneler maken en leren hoe je dat goed doet. Daarvoor hebben we trainingen gevolgd bij Zuyd Hogeschool. Een onderzoeker die gepromoveerd is op samenwerken tussen verschillende beroepen, kwam een aantal keer kijken. Hij gaf ons feedback en trainingen.

Het hoeft niet per se een training te zijn. Het belangrijkste is dat je af en toe een stap terug doet en naar het overleg zelf kijkt. Wie is vooral aan het woord, en waarom? Wie brengt altijd casussen in, en wie nooit? Die vragen zijn goed om jezelf te stellen als je als hulpverleners regelmatig bij elkaar komt.”

Is de groep nog dezelfde als acht jaar geleden?

“Nee, die is flink veranderd. Alleen de collega van Zuyderland GGZ en wijzelf, de huisarts en de praktijkondersteuner GGZ, zijn er altijd bij geweest. De rest wisselde steeds, al is de groep nu al een tijd vrij stabiel. Om praktische redenen doen we het DOCO nu ook samen met een andere groepspraktijk, uit Overhoven-Hoogveld.”

Wat zou je zeggen tegen collega-huisartsen die twijfelen?

“Dan zou ik eerst willen weten waaraan ze twijfelen. Deze manier van werken verschilt niet zo veel van wat er al van huisartsen wordt gevraagd. In de ouderenzorg is een multidisciplinair overleg bijvoorbeeld heel gewoon. Wat wel bijzonder is, is het verkennend gesprek. Voor mij is dat mijn bewustwording in de praktijk gebracht: het maakt uit bij wie de patiënt om hulp vraagt. Ik denk eerlijk gezegd dat elke huisarts dat eigenlijk wel weet. Twijfel je over het verkennend gesprek? Dan hoor ik graag wat je tegenhoudt. Ik denk dat het alleen maar winst oplevert, voor alle partijen.”

Stel dat we over tien jaar terugkijken. Wat hoop je dan dat er anders is?

“In elk geval dat de beweging van de afgelopen acht jaar blijft. Je ziet bijvoorbeeld dat Zuyderland GGZ nu in wijkteams werkt. Ik hoop dat het nog meer als één netwerk wordt ervaren.

Mentale problemen zijn niet alleen iets van het moment waarop iemand hulp vraagt. De meeste mensen hebben er op een bepaalde manier hun hele leven mee te maken. Gelukkig kunnen veel mensen gewoon een goed leven leiden. Toch kun je het eigenlijk zien als iets chronisch. Dat geldt zelfs voor mensen die in de specialistische GGZ zijn behandeld.

Ik zou willen dat we het netwerk daarop inrichten. Dan maakt het niet zoveel uit waar de patiënt zich bevindt, en blijft het hele netwerk zich verantwoordelijk voelen. Nu is iemand ‘uitbehandeld’ in de specialistische GGZ en wordt hij teruggestuurd naar de huisarts. Dat is denken in lijnen: eerst de ene lijn, dan de andere. Dat is geen gedeelde verantwoordelijkheid, maar het overdragen van verantwoordelijkheid. En het past niet bij de werkelijkheid, want de problemen zijn niet opgelost doordat iemand uitbehandeld is.

Het is goed dat we lang breed blijven kijken, bijvoorbeeld met het verkennend gesprek.

Tegelijk heb ik als huisarts soms gewoon specialistische kennis nodig. Het zou fijn zijn als die makkelijk te krijgen is binnen mijn netwerk. Denk aan iemand met ernstige psychische problemen die stabiel is en klaar is bij de specialistische GGZ. Valt diegene terug of loopt hij tegen iets nieuws aan, dan heb ik die expertise weer nodig. Nu kan dat alleen via een nieuwe verwijzing. Maar in het echte leven gaat het bij mensen soms beter en soms slechter.”