“Het moet niet gaan over bezuinigen, maar over samen sterker worden”

Interview met Esther van Engelshoven, huisarts en bestuurder bij Huisartsenorganisatie OZL

Esther van Engelshoven is al geruime tijd bestuurder bij Huisartsenorganisatie OZL en trekker van het traject Pluswijken. Vanuit die rol ziet ze dagelijks hoe mentale gezondheid, preventie en zorg in de wijk met elkaar samenhangen. In dit gesprek vertelt ze open over wat er goed gaat, waar het nog wringt, en wat er nodig is om mensen echt te helpen.

Kun je iets vertellen over jouw rol en de relatie met mentale gezondheid in Limburg?

“Ik ben al geruime tijd bestuurder bij huisartsenorganisatie OZL en trek het traject Pluswijken. Dat komt voort uit de pluspraktijk: een toekomstbestendig model voor huisartsenzorg. We zijn eerst gaan investeren in preventie, positieve gezondheid en digitalisering, zodat huisartsen meer tijd overhouden voor patiënten die dat nodig hebben. Daaruit kwam de behoefte om meer in de wijk samen te werken, en zo zijn we bij IZA terechtgekomen. Ik vind mentale gezondheid ontzettend belangrijk — we merken in de praktijk hoe zwaar dit thema is.”

Hoe zorg je dan dat mentale gezondheid geen thema blijft van alleen de huisarts of de GGZ?

“Dat is precies de vraag. Ik denk dat je veel beter per wijk moet kijken: wie is er al actief, en hoe kunnen die mensen elkaar makkelijker vinden? Ik vind het ook betuttelend om vooraf te bedenken wat een patiënt nodig heeft. Sommige mensen hebben behoefte aan een landelijk platform en een ander wil juist wél in de wijk contact. Dus: organiseer verschillend aanbod voor verschillende doelgroepen, en geef de huisarts een soort gidsfunctie: een sociale kaart waarmee je iemand naar de juiste plek kunt leiden.”

Jullie werken ook met DOCO’s — brede overleggen met het sociaal domein erbij. Wat hoor je daarover terug?

“Dat verschilt sterk per praktijk. Grotere gezondheidscentra werken vaak al zo, omdat ze GGZ en welzijnswerk al dichtbij hebben zitten. Kleinere praktijken moeten dat meer organiseren door samen te werken. Dus je moet goed nadenken hoe je dat slim en digitaal organiseert, zodat niet alles fysiek hoeft. Waar het wél gebeurt, heeft het duidelijk meerwaarde. En het is ook niet alles-of-niets: veel praktijken doen al langer iets dat lijkt op een DOCO, alleen noemen ze het anders.”

Hoe inspireren jullie huisartsen die dit nog niet hebben?

“Via nieuwsbrieven en bijeenkomsten waar we goede voorbeelden laten zien. We hebben ook een implementatieteam dat langsgaat bij praktijken om te kijken hoe het ervoor staat, en we organiseren twee keer per jaar plenaire bijeenkomsten om huisartsen bij te praten over actuele ontwikkelingen.”

Je noemde preventie en het voorliggend veld. Wat kan daar volgens jou beter?

“Voor een deel ligt de oplossing in de wijkaanpak: investeren in de gemeenschap. In Kerkrade hebben we bijvoorbeeld via de apotheek en huisarts een oproep gedaan: kom donderdagavond langs voor soep en een broodje, en denk mee over wat de wijk vitaler maakt. Dan blijkt er vaak al veel te bestaan — een wandelclubje bijvoorbeeld — waar mensen alleen niet van weten. Het gaat erom mensen te betrekken via de plekken waar ze al komen, of makkelijk bereikbaar zijn.

Ik denk dat er een grote groep mensen is die nu op zichzelf zit, en die je alleen bereikt door fysieke ontmoetingsplekken te organiseren. Denk aan een inloop in een verpleeghuis, ook voor mensen die er niet wonen.”

Hoe zie je de rol van de huisarts over tien jaar?

“Ik vind het belangrijk dat de huisarts vooral kan blijven doen waarvoor de huisarts is opgeleid: medische zorg. Dat zei een huisarts laatst ook zelf: anders had ik een ander vak gekozen. Tegelijk zie ik dat ziekenhuizen drukker worden, patiënten eerder naar huis gaan en palliatieve zorg toeneemt. Dat vraagt om beter georganiseerde medische zorg: mobiele teams die bijvoorbeeld thuis een infuus kunnen aanleggen, of een wijkkliniek op subregionaal niveau. Ik denk ook dat kleine praktijken de continuïteit steeds moeilijker kunnen waarborgen, en dat we toe gaan naar grotere praktijken die zowel medisch verder specialiseren als goed verbonden zijn met het voorliggend veld. En de huisarts zal meer moeten investeren in digitale zorg, niet alles hoeft nog fysiek.”

Een terugkerend thema is zelfregie en samenredzaamheid. Hoe kijk jij daarnaar?

“We doen al veel: de POH praat voortdurend met patiënten over leefstijl, bewegen en voeding, en bij de POH-GGZ gaat het gesprek al over grip krijgen op je leven in plaats van het ‘oplossen’ van een depressie. Tegelijk: als een patiënt iets niet wil, is dat zijn keuze. Ik ben niet verantwoordelijk voor de keuzes die iemand maakt — wel voor het bieden van optimale zorg binnen die keuzes.”

Wat is voor jou de belangrijkste boodschap die verteld moet worden?

“Dat het draait om: hoe zorg je beter voor jezelf en voor elkaar? Samenredzaamheid is het centrale thema, en dat werkt het beste met concrete, herkenbare voorbeelden — dicht bij wat mensen zelf meemaken.

En het gaat hierbij niet om bezuinigingen. Te vaak hoor ik: ‘er is geen geld meer, dus moet ik het zelf maar oplossen.’ Dat werkt averechts. De boodschap is: hier zijn mooie voorbeelden van mensen die iets voor elkaar betekenen — én: kun je het echt niet meer zelf, dan staan we voor je klaar. Samenredzaam betekent niet ‘zoek het zelf maar uit’. Bij een zware depressie los je dat niet op met een praatje met de buurvrouw — dan is professionele hulp nodig, en die moet er gewoon zijn.”

Tot slot: wat wil je meegeven aan iedereen die met deze transformatie bezig is?

“Vertel de goede voorbeelden, geef ze een podium, en laat zien hoe mensen veerkracht tonen — of het nu om jong of oud gaat, om mentale gezondheid of om het levenseinde. Maar bied tegelijk het comfort dat professionele hulp er nog steeds is wanneer het echt nodig is. Die combinatie — inspireren én geruststellen — maakt het verhaal geloofwaardig en menselijk.”