Als heel Limburg maken we deze beweging

Anja Pijls is bestuurder bij MET ggz. Al veertig jaar werkt ze in zorg en welzijn, waarvan de afgelopen twintig jaar als bestuurder. Vanuit haar rol ziet ze dagelijks waarom de GGZ niet meer op dezelfde manier kan blijven werken. Volgens haar ligt de oplossing niet alleen binnen de GGZ, maar juist in de samenwerking met gemeenten, huisartsen en het sociaal domein.

Wat maakt deze transformatie zo urgent waardoor het niet meer op de oude manier kan?

“De samenleving is de afgelopen jaren veel complexer geworden. Veel mensen die bij de GGZ aankloppen, hebben niet alleen psychische klachten, maar ook problemen op het gebied van wonen, schulden, relaties of werk. Dat zijn vraagstukken die geen enkele organisatie alleen kan oplossen. Al tientallen jaren wordt gezegd dat de zorg anders moet. Het verschil is dat samenwerken nu geen vrijblijvende keuze meer is. Er wordt van organisaties en financiers verwacht dat zij samen verantwoordelijkheid nemen voor goede zorg en ondersteuning.”

Welke verantwoordelijkheid neemt MET ggz in deze transformatie?

“De wachtlijsten zijn groot. Tegelijkertijd zien we dat veel hulpvragen hun oorsprong niet in de zorg hebben, maar in het dagelijks leven. De vraag is dus hoe we die vragen eerder kunnen oppakken, zodat mensen niet onnodig in de specialistische GGZ terechtkomen. Dat is niet alleen belangrijk voor inwoners, maar ook noodzakelijk om de specialistische GGZ toegankelijk te houden. De beschikbare capaciteit kunnen we op deze wijze inzetten voor mensen die deze zorg echt nodig hebben. Dat vraagt om een sterke samenwerking met het sociaal domein, zodat mensen sneller de ondersteuning krijgen die bij hun vraag en situatie past. Deze transformatie raakt ook de processen, werkwijzen en manier van organiseren in onze eigen organisatie. Stapsgewijs geven we daar vorm aan.”

Hoe kun je als bestuurder invloed uitoefenen?

“Als bestuurder zie ik het als mijn verantwoordelijkheid om de voorwaarden te creëren waaronder professionals goed kunnen samenwerken. Dat betekent zorgen voor duidelijke afspraken, ruimte geven aan nieuwe initiatieven en verbinding organiseren tussen organisaties. Doordat MET ggz actief is in Noord-, Midden- én Zuid-Limburg kunnen we ervaringen tussen de regio’s verbinden. Elke regio ontwikkelt zijn eigen aanpak, maar we hoeven niet allemaal hetzelfde wiel uit te vinden. Juist door kennis en ervaringen te delen, kunnen we sneller leren en ontwikkelen.”

Welke kennis zou vaker tussen Noord-, Midden- en Zuid-Limburg gedeeld mogen worden?

“Vooral de ervaringen uit de praktijk, bijvoorbeeld rond de inzet van ervaringsdeskundigheid, de behoeften van huisartsen, het moment waarop kleinere ggz-instellingen en vrijgevestigden worden betrokken en een effectieve governance. Elke regio ontwikkelt nieuwe werkwijzen en doet andere ervaringen op. Juist nu is het belangrijk dat professionals, programmamanagers en bestuurders van elkaar blijven leren. Niet alles hoeft overal hetzelfde te zijn. Er mag ruimte zijn voor regionale verschillen, zolang we dezelfde beweging maken. Uiteindelijk werken we allemaal aan hetzelfde doel: inwoners sneller de juiste ondersteuning bieden, onder meer dankzij de DOCO’s en de verkennende gesprekken.”

Waar zit volgens jou de grootste cultuurverandering?

“De grootste verandering is misschien wel dat het belang van de eigen organisatie niet langer centraal staat. De vraag is niet meer: wat kan mijn organisatie bieden? De vraag is: wat heeft deze inwoner nodig?

Dat vraagt om samenwerking en vertrouwen tussen professionals uit de GGZ en het sociaal domein. Je moet erop durven vertrouwen dat een andere professional iemand verder helpt. Daarvoor moet je elkaar kennen, elkaars expertise waarderen en samen verantwoordelijkheid nemen.

Ik vraag professionals regelmatig wat er nu écht anders is in onze samenwerking dan een paar jaar geleden. Verandert de manier waarop we samenwerken? Daar blijf ik kritisch op. Het volledige antwoord heb ik nog niet, maar ik zie wel duidelijke signalen. Professionals weten elkaar sneller te vinden en trekken ook buiten de verkennende gesprekken samen op. Dat wordt breed gewaardeerd evenals het delen van verantwoordelijkheid rondom casuïstiek. ‘Je staat er niet meer alleen voor’.

Ook het loslaten van cliënten hoort bij die verandering. Als iemand buiten de GGZ beter geholpen is, moeten we dat durven accepteren. Niet omdat we minder betrokken zijn, maar omdat passende ondersteuning belangrijker is dan binnen de muren van je eigen organisatie houden wat je altijd zelf hebt gedaan.

Die manier van samenwerken mag bovendien niet afhankelijk zijn van individuele bestuurders of tijdelijke projecten. Samenwerken moet de normale manier van werken worden. Daar hoort ook een financiering bij die samenwerking structureel ondersteunt. Nu is die nog grotendeels projectmatig. Uiteindelijk vraagt deze beweging om een duurzame manier van bekostigen.”

Wat hoop je dat inwoners over tien jaar merken van deze nieuwe manier van werken?

“Ik hoop dat mensen niet meer maanden of zelfs een jaar hoeven te wachten op hulp. Dat zij op het juiste moment, op de juiste plek en door de juiste persoon worden geholpen. Dan maakt het niet meer uit bij welke organisatie iemand binnenkomt.

De eerste effecten zien we nu al voorzichtig ontstaan. Een deel van de mensen blijkt na een verkennend gesprek goed geholpen te zijn in het sociaal domein. Dat geeft vertrouwen dat we de druk op de specialistische GGZ kunnen verminderen én inwoners sneller passende ondersteuning kunnen bieden.

We zijn er nog niet. Onderweg zullen we blijven leren en bijsturen. Maar over de richting heb ik geen twijfel. Als heel Limburg maken we deze beweging: meer samenwerking, voor onze inwoners.”