De oplossing voor de wachtlijsten zit niet alleen in méér zorg, maar vooral in anders samenwerken

De vraag naar mentale ondersteuning blijft groeien. Tegelijkertijd lopen de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) op en is het tekort aan professionals groot. Volgens Sonny Burm, Manager zorg en bedrijfsvoering Zuyderland GGZ, lossen we dat probleem niet op door alleen extra behandelplekken te creëren. “We moeten de manier waarop we naar mentale gezondheid kijken fundamenteel veranderen.”

De zorg kan het niet alleen

Na bijna veertig jaar in de ggz ziet Sonny hoe de sector steeds meer onder druk is komen te staan.

“Vroeger was het vanzelfsprekend dat iemand met psychische klachten werd doorverwezen naar de ggz. Inmiddels weten we dat niet iedere hulpvraag een behandelvraag is. Veel mensen hebben ondersteuning nodig die dichter bij hun dagelijks leven ligt.”

Juist daar ligt volgens hem de grootste uitdaging. De ggz is in de afgelopen jaren steeds meer het antwoord geworden op allerlei maatschappelijke problemen, terwijl niet iedere vraag om specialistische behandeling vraagt.

“Als iemand vastloopt door eenzaamheid, schulden of problemen op het werk, is therapie niet altijd de eerste oplossing. Dan moeten we eerst kijken wat er in iemands omgeving nodig is. Pas als specialistische behandeling echt nodig is, moet die beschikbaar zijn.”

Dat vraagt om een andere manier van samenwerken.

Niet denken vanuit organisaties, maar vanuit inwoners

Binnen Mentaal Gezond Zuid-Limburg werken zorgorganisaties, gemeenten, huisartsen en partners uit het sociaal domein steeds intensiever samen. Volgens Sonny zit de grootste winst niet in nieuwe projecten, maar in een andere manier van kijken.

“We beginnen niet meer bij de vraag: waar kunnen wij deze inwoner plaatsen? We beginnen met de vraag: wat heeft deze inwoner nodig om verder te kunnen?”

Dat klinkt eenvoudig, zegt hij, maar vraagt veel van professionals.

“Je moet bereid zijn om soms ook te concluderen dat iemand ergens anders beter geholpen is. Dat vraagt vertrouwen in elkaar en het loslaten van organisatiebelangen.”

Juist daardoor vinden inwoners sneller passende ondersteuning en worden onnodige verwijzingen naar de specialistische ggz voorkomen.

Passende zorg begint bij wat iemand zelf nodig heeft

Een belangrijk uitgangspunt binnen Mentaal Gezond Zuid-Limburg is dat ondersteuning aansluit bij het leven van de inwoner. Volgens Sonny betekent passende zorg niet automatisch méér professionele zorg.

“We zijn gewend om snel in oplossingen te denken. Maar goede ondersteuning begint met de vraag: wat heeft iemand nodig om weer verder te kunnen? Soms is dat specialistische behandeling, maar soms helpt het juist als iemand weer grip krijgt op zijn eigen leven, steun vindt in zijn omgeving of gebruikmaakt van voorzieningen in de wijk.”

Dat vraagt ook iets van inwoners zelf.

“We willen mensen stimuleren om zoveel mogelijk regie te houden over hun eigen herstel. Natuurlijk staan we klaar als professionele hulp nodig is, maar we kijken altijd eerst naar wat iemand zelf kan, samen met familie, vrienden of andere mensen om hem of haar heen.”

Volgens Sonny helpt die manier van werken niet alleen om mensen sneller passende ondersteuning te bieden, maar zorgt het er ook voor dat specialistische ggz beschikbaar blijft voor inwoners die deze zorg echt nodig hebben.

Ervaringsdeskundigheid maakt het verschil

Binnen de regionale samenwerking krijgt ook ervaringsdeskundigheid een steeds belangrijkere plek. Mensen die zelf hebben ervaren hoe het is om met psychische klachten te leven, kunnen anderen op een unieke manier ondersteunen.

“Ervaringsdeskundigen brengen iets wat je niet uit een studieboek leert. Zij herkennen waar iemand doorheen gaat en kunnen vanuit die ervaring hoop en perspectief bieden. Dat maakt de ondersteuning vaak toegankelijker en persoonlijker.”

Volgens Sonny draagt hun inzet ook bij aan een andere kijk op mentale gezondheid.

“Herstel betekent niet altijd dat klachten helemaal verdwijnen. Het gaat er ook om dat mensen weer regie ervaren over hun leven en kunnen meedoen in de samenleving. Ervaringsdeskundigen laten zien dat dat mogelijk is.”

Juist de combinatie van professionele kennis, ervaringskennis en ondersteuning vanuit het sociaal domein zorgt ervoor dat inwoners eerder de hulp krijgen die past bij hun situatie.

Samen leren en grenzen loslaten

Volgens Sonny is misschien wel de grootste verandering dat organisaties elkaar steeds gemakkelijker weten te vinden.

“Vroeger werkte iedereen vooral vanuit de eigen organisatie. Nu zien we steeds vaker dat professionals samen optrekken en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen. Dat is misschien minder zichtbaar voor inwoners, maar het maakt achter de schermen een wereld van verschil.”

Die ontwikkeling gaat niet vanzelf.

“Samenwerken betekent ook dat je verschillen bespreekbaar maakt en bereid bent van elkaar te leren. Dat kost tijd. Je verandert niet alleen processen, maar ook een cultuur.”

Juist daarom is hij trots op wat er de afgelopen jaren is bereikt.

“We zijn echt een beweging gestart. Niet omdat alles nu af is, maar omdat steeds meer professionals dezelfde richting op bewegen.”

Blijven bouwen aan een toekomstbestendige ggz

Volgens Sonny is de regio goed op weg met de transformatie van de mentale gezondheidszorg. Er ligt een plan dat volgens hem in balans is en waarin twee belangrijke lijnen samenkomen.

“De eerste is dat we de zorg anders organiseren. We kijken niet meer alleen naar de behandeling, maar vooral naar wat iemand nodig heeft om weer verder te kunnen. Dat vraagt van alle organisaties dat we op dezelfde manier blijven kijken naar mentale gezondheid. De hulpvrager en de naasten staan daarbij centraal. We kijken niet alleen naar de hulpvraag, maar ook naar de vraag achter de vraag.”

Juist daarom is het belangrijk dat alle betrokken partijen dezelfde visie blijven delen.

“Als we die gezamenlijke manier van werken niet vasthouden, is het risico groot dat iedereen weer terugvalt in oude patronen. Dan denken we opnieuw vanuit onze eigen organisatie of vanuit een behandeling, terwijl we juist willen samenwerken rondom de inwoner.”

De tweede lijn gaat over de rol van inwoners zelf.

“We willen mensen ondersteunen om zoveel mogelijk zelf de regie te nemen over hun herstel. Dat betekent dat we niet alles overnemen, maar samen kijken welke handvatten en ondersteuning iemand nodig heeft om weer grip op zijn of haar leven te krijgen. Zo ontstaat herstel dat echt past bij de persoon.”

Volgens Sonny zorgen juist deze twee ontwikkelingen er samen voor dat de mentale gezondheidszorg ook in de toekomst toegankelijk blijft.

“We zijn goed op weg. Als we samen blijven werken vanuit dezelfde visie én inwoners ondersteunen om zelf de regie te nemen, bouwen we stap voor stap aan een mentale gezondheidszorg die klaar is voor de toekomst.”